Waarom leren leren in de jeugdsport net zo belangrijk is als leren voetballen

Trainers in de jeugdopleiding trainen elke week op techniek, tactiek en fysiek. Ze geven oefeningen, spelers herhalen ze en worden stap voor stap beter. Maar hoe zit het met vaardigheden als doelen stellen, reflecteren op je eigen spel en eigenaarschap nemen over je ontwikkeling? Die worden zelden structureel getraind. Jenz de Meij, student Toegepaste Psychologie en assistent-trainer bij de Jeugd Voetbal Opleiding Zeeland (JVOZ), onderzocht hoe dat beter kan. In deze blog deelt hij zijn bevindingen.

Van voetbalveld naar afstudeeronderzoek

Jenz studeert Toegepaste Psychologie aan Fontys in Eindhoven en geeft voetbaltraining bij JVOZ. Dat hij ooit begon aan Watermanagement en overstapte naar psychologie, zegt veel over waar zijn hart ligt: niet bij systemen, maar bij mensen. Grappig genoeg is hij via Super Star Academy toch weer bij een systeem terechtgekomen, maar dan eentje dat draait om menselijk gedrag.

Toen hij een afstudeeronderwerp zocht, kwamen de werelden van voetbal en studie samen. Hij kwam bij JVOZ om zijn onderzoek te doen, en de coördinatoren en ontwikkelaar van de opleiding brachten hem in contact met Bart de Ruijsscher, eigenaar van SatisfITeers. Zo leerde hij Super Star Academy kennen, het platform dat SatisfITeers ontwikkelt voor jeugdopleidingen. Het onderwerp was snel gevonden: hoe geef je persoonlijke ontwikkeling structureel vorm binnen een jeugdopleiding?

“Vanuit psychologie zit je in de didactische en pedagogische kant van voetbal,” vertelt Jenz. “Hoe leren kinderen? Dat vind ik het leukst. Ik wilde iets doen dat niet alleen bij mij hoorde, maar dat na mijn afstuderen kon blijven bestaan. Super Star Academy paste daar perfect bij.”

Wat trainers denken versus wat spelers ervaren

Jenz interviewde coördinatoren en trainers, en zette spelers van 13 tot 15 jaar bij elkaar in focusgroepen. Wat hem het meest opviel: de meeste trainers gaan ervan uit dat zelfregulatievaardigheden - doelen stellen, plannen, reflecteren - vanzelf komen. "Als ik ernaar vroeg, zeiden ze: als het er niet in zit, gaat het ook niets worden. Terwijl ze voor een voetbaltechnische vaardigheid wél elke week een oefening bedenken. Maar leren leren? Er is maar een enkeling die dat structureel meeneemt.”

Bij de spelers zag hij iets opvallends. Ze spelen vooral omdat ze het leuk vinden en het gevoel van beter worden motiveert hen. Maar dat gevoel is iets anders dan bewust werken aan leerdoelen. “Kinderen vinden het leuk om te merken dat ze beter worden. Het plannen en doelen stellen zelf, daar zit geen fun in voor hen. Dat besef komt pas op latere leeftijd.”

Waarom leerdoelen na twee weken verdwijnen

Een van de scherpste bevindingen: persoonlijke leerdoelen die na het POP-gesprek worden opgesteld, zijn na een paar weken alweer uit beeld. “Er is simpelweg niet genoeg aandacht voor,” zegt Jenz. “Er zijn misschien één of twee spelers die er uit zichzelf mee bezig blijven. De rest is gewoon aan het voetballen.”

Dat komt niet door onwil, maar door gebrek aan structuur. Trainers geven aan te weinig tijd te hebben, maar volgens Jenz gaat het vooral om prioriteiten. “Durft een trainer even te stoppen en een speler te laten nadenken over zijn leerdoel? Of gaat hij direct door met de volgende oefening? Dat leermoment laten liggen is makkelijker, maar het gaat op de lange termijn ten koste van de ontwikkeling van die speler.”

Reflecteren in twee minuten: de toolbox op het veld

Als interventie ontwikkelde Jenz een workshop voor trainers en een toolbox met vijf praktische reflectieoefeningen. Elke tool richt zich op een andere vaardigheid: doelen stellen, plannen, monitoren, evalueren en reflecteren. Ze kosten één tot twee minuten en zijn bedoeld om in te zetten tussen de reguliere trainingsvormen door.

Een voorbeeld: na een trainingsonderdeel gaan spelers op een lijn staan. Hebben ze hun doel gehaald? Stap naar voren. Niet gehaald? Stap naar achteren. Daarna lopen ze naar een van vier gekleurde pionnen die staan voor wat ze willen verbeteren: timing, snelheid, uitvoering of keuzes. In tweetallen vertellen ze kort aan elkaar wat ze beter willen doen. Klaar. Twee minuten, door naar het volgende onderdeel.

“Wat me verraste: de spelers doen heel enthousiast mee,” vertelt Jenz. “Maar als je het de week erna niet doet, kraait er geen haan naar. Dat bevestigt precies het punt: de structuur moet van de trainer komen. Zonder herhaling beklijft het niet.”

Waar past Super Star Academy in dit plaatje?

Parallel aan zijn onderzoek werkt Jenz mee aan de doorontwikkeling van Super Star Academy, het platform dat SatisfITeers bouwt voor jeugdopleidingen. In de app hebben spelers een overzicht van hun pluspunten en ontwikkelpunten. Na elke wedstrijd geven ze zichzelf een beoordeling. “Dat geeft mij als trainer heel veel informatie die weinig tijd kost,” zegt Jenz. “Zeker als een speler iets anders over zichzelf zegt dan wat ik heb gezien. Dan heb je een haakje voor een mooi gesprek.”

Binnenkort komt daar videoanalyse bij: spelers kunnen zelf clipjes selecteren die passen bij hun ontwikkelpunten. “Voor ons scheelt dat enorm veel tijd. Ik ben nu soms vijf uur bezig met een video-analyse. Als spelers dat gericht zelf doen, kost het hen een paar minuten en heb ik er als trainer veel meer aan.”

Jenz benadrukt dat de app niet de oplossing op zichzelf is. “Bart komt vanuit de ICT en denkt: je kunt alles automatiseren. Dat klopt voor veel dingen, maar gedrag is niet altijd rationeel. Soms zijn er emoties, soms gaat het anders dan je plant. De kracht zit in de combinatie van technologie en menselijke begeleiding. De app geeft structuur, de trainer geeft richting.” Wie onze blog over processen die rijp zijn voor automatisering heeft gelezen, herkent het principe: technologie werkt pas als je weet welk probleem je oplost.

Meer dan een app: een groeiend project

Super Star Academy is inmiddels meer dan een prototype. Het platform wordt gebruikt door een toenemend aantal clubs in Zeeland en daarbuiten, waaronder JVOZ, en telt op dit moment meer dan 1.300 actieve gebruikers. SatisfITeers heeft naast de bestaande ISO-certificeringen onlangs ook de EcoVadis Silver-rating behaald, een erkenning voor duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Super Star Academy is daar een concreet voorbeeld van: technologie inzetten om de ontwikkeling van jonge sporters structureel te verbeteren.

Jenz blijft na zijn afstuderen betrokken als assistent-trainer bij de 'onder 14' van JVOZ en gaat samen met sportpsycholoog Thijs het traject breder uitzetten binnen de opleiding. "We willen het volgend jaar over de hele opleiding uitrollen. Dat is voor Bart ook nieuw terrein - normaal bouw je software, lever je het op en ben je klaar. Maar bij Super Star Academy bepaalt het gedrag van de trainer of het platform werkt. Die transfer van technologie naar praktijk, daar help ik nu bij."

In onze eerdere blog over motivatie in de jeugdsport schreven we over het onderzoek van de CALO-studenten Joy, Yves en Sophie naar intrinsieke motivatie en gamification. Jenz' onderzoek bouwt daar op voort, vanuit een andere invalshoek: niet motivatie meten, maar de vaardigheden trainen die nodig zijn om die motivatie om te zetten in echte ontwikkeling.

Op zoek naar echte verdieping in je opleiding?

Wil je de persoonlijke ontwikkeling van jouw spelers structureel verbeteren? Super Star Academy helpt jeugdopleidingen om individuele groei zichtbaar, meetbaar en trainbaar te maken. Neem contact op met Bart via bart@epesi.nl of bel naar 0118-613 220.